سناریو‌های احتمالی پایان جنگ | دبیری‌مهر: هیچ کدام از طرفین به گزینه مطلوب خود نمی‌رسند | یک احتمال نامطلوب در پیش است

رویداد۲۴ | عرفان بیوک‌نژاد- «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا در نشست سالانه به جمهوری‌خواهان گفت که ایالات متحده در جنگ پیروز شده اما نه به اندازه کافی. این سخنان ساعاتی پس از آن بیان شد که او به سی.‌بی.‌اس نیوز گفته بود جنگ «تقریبا کامل شده است.»

آکسیوس در سناریوهای پایان جنگ آورده است: اولین سناریو «آتش‌بس مذاکره شده و توافق هسته‌ای» است. این در حالی است که یک روز قبل از شروع حملات، تمامی نشانه ها از امکان دسترسی به توافق میان ایران و آمریکا بود اما در نهایت آمریکا تصمیم به حمله گرفت. ترامپ به فاکس نیوز گفته ممکن است مذاکرات از سر گرفته شود اما ایران چنین احتمالی را رد کرده است. 

سناریوی دوم مدل ونزوئلا برای ایران بود که به نتیجه نرسید؛ ترامپ می خواست مدل ونزوئلا را در ایران هم پیاده کند جایی که ایالات متحده در ژانویه نیکلاس مادورو رئیس جمهور این کشور را دستگیر کرد و معاون او دلسی رودریگز را روی کار آورد. ترامپ در مورد ایران هم مدعی شد که باید در انتخاب رهبر جدید مداخله کند اما به اذعان خودش، انتخاب آیت الله مجتبی خامنه‌ای او را ناامید کرد. غالب کارشناسان می گویند انتظار تکرار سناریوی ونزوئلا در ایران، کج فهمی است.

سناریوهای بعدی شامل جنگ داخلی و سقوط نظام است. نسخه مورد علاقه نتانیاهو که انتظار دارند با رضا پهلوی به وقوع بپیوندد؛ چهره ای که ترامپ هم اعتبار اورا رد کرده است. سناریوی چهارم استفاده از نیروی ویژه زمینی برای نابودی اورانیوم غنی شده انبار شده. سناریویی که با توجه به توان موشکی ایران، پر مخاطره است. و در نهایت اکسیوس سناریوی نهایی را اعلام پیروزی از جانب ترامپ و عقب نشینی بدون رسیدن به یک موفقیت سیاسی در ایران خوانده است. 

جنگ به زودی متوقف می‌شود

امیر دبیری‌مهر، رئیس موسسه پژوهشی اندیشه و قلم و کارشناس مسائل سیاسی، در گفت‌وگو با رویداد۲۴ با تشریح سازهٔ مفهومی خود برای پایان جنگ گفته: این سازه شامل سناریوهای مطلوب طرف مهاجم (آمریکا و اسرائیل) و سناریوهای مطلوب جمهوری اسلامی ایران است و آنچه در روزها و هفته‌های آینده رخ خواهد داد، احتمالاً ترکیبی از این سناریوها خواهد بود.

وی روند فعلی را در چند مرحله توضیح داد: مرحله نخست «ارزیابی» که حدود ده روز طول کشید و طی آن طرفین از استراتژی‌ها، تاکتیک‌ها و توان یکدیگر آگاه شدند؛ مرحله دوم «تشدید درگیری‌ها» که اکنون در آن قرار داریم و طرفین تلاش می‌کنند بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده بر نقاط ضعف حریف متمرکز شوند و از نقاط قوت خویش بهره برند؛ و مرحله سوم «توقف» است.

به‌گفته دبیری‌مهر شواهد پیرامونی نشان می‌دهد جنگ نمی‌تواند میان‌مدت یا درازمدت ادامه یابد و روندی به سوی توقف پیش خواهد داد.

سناریوهای مطلوب آمریکا و اسرائیل برای پایان جنگ 

 وی به سه سناریوی مطلوب دشمن اشاره کرده و نوشت: سناریوی اول فروپاشی جمهوری اسلامی است که دور از دسترس است و اکنون احتمال تحقق آن کاهش یافته است؛ سناریوی دوم تسلیم ایران در جنگ و درخواست آتش‌بس مستقیم از تهران که به‌زعم او دور از دسترس است؛ سناریوی سوم تضعیف کامل توان دفاعی نظامی و انتظامی ایران ؛ بیش از پنج هزار حمله از سوی دشمن برای نیل به این هدف متمرکز بوده است و در صورت موفقیت می‌تواند زمینه‌ساز سناریوهای فروپاشی یا تسلیم شود، هرچند تاکنون تحقق کامل این هدف رخ نداده است.

دبیری‌مهر سپس از سناریوی چهارم یعنی «تضعیف بنیادین زیرساخت‌های کشور و آسیب‌زدن به مناطق مسکونی» خبر داد و گفت از زمانی که انبارهای نفت و بنزین در تهران هدف قرار گرفتند، این سناریو در حال اجراست و قابلیت عملیاتی بیشتری نسبت به برخی سناریوهای دیگر دارد؛ وی این روند را نگران‌کننده خواند و یادآور شد مسئولیت حقوقی و اخلاقی سنگینی متوجه متجاوز است، اما در عرصه بین‌الملل گاهی «قدرت بی‌رحم» تعیین‌کننده می‌شود.

سناریوی های مطلوب ایران برای پایان جنگ چیست؟

در بخش مربوط به سناریوهای مطلوب جمهوری اسلامی ایران، دبیری‌مهر دو مسیر را مطرح کرد: مسیر نخست ادامه مقاومت تا اعلام آتش‌بس از سوی آمریکا یا اسرائیل که وی آن را پیروزی ملی و نمادی از موفقیت مقاومت دانست و معتقد است می‌تواند بازدارندگی میان‌مدت ایجاد کند؛ و مسیر دوم درخواست آتش‌بس از طریق میانجی‌ که به‌زعم او احتمال تحقق آن بیشتر است تا تسلیم مستقیم تهران. او می گوید: نشانه‌هایی از تلاش برای میانجی‌گری وجود دارد و نقش روسیه و چین—با داشتن حق وتو در شورای امنیت و وزن بالاتر در نظام بین‌الملل—در تسهیل راه حل آتش‌بس قابل توجه است.

آمریکا بازیگر سناریوهای اسرائیل است

دبیری‌مهر همچنین به تفاوت اولویت‌ها و رویکردهای اسرائیل و آمریکا اشاره کرد و گفت :از نظر او این جنگ «کارگردانی» و «بازیگری» مشخص دارد؛ به این معنا که اسرائیل نقش کارگردان و آمریکا نقش بازیگر را ایفا می‌کند و آمریکایی‌ها احساس می‌کنند هزینه‌های این درگیری تا حدی بر دوش آنان افتاده است. وی افزود گرچه میان واشنگتن و تل‌آویو تفاوت‌هایی هست، در مجموع این رخداد را می‌توان جنگ آمریکایی–اسرائیلی علیه جمهوری اسلامی ایران دانست.

وی در نهایت خاطر نشان کرد: منطق این سناریو‌ها اینگونه است که موارد مطلوب طرفین احتمال عملی شدن کمتری دارد، و سناریو‌های نامطلوب برای آمریکا، اسرائیل و ایران بیشتر است؛ یعنی جنگی که به سود هیچ کدام از طرف‌های درگیری نیست. کارگردان این جنگ اسرائیل است و بازیگرش آمریکا که خود همین موضوع هزینه مادی و معنوی زیادی را برای ایالات متحده دارد.

او پیش بینی کرده آنچه رخ خواهد داد می‌تواند ترکیبی از این سناریو‌ها باشد. پبش بینی من این است هیچ کدام به سناریوی مطلوب خود دست نخواهند یافت و احتمال بروز سناریوهای نامطلوب برای هر دو طرف بیشتر است.